Thai-PAN กับการทำงาน เพื่อเป้าหมายเกษตรกรรมยั่งยืนและอาหารปลอดภัย

ตลอดช่วง 10 ปีที่ผ่านมา เครือข่ายเตือนภัยสารเคมีกำจัดศัตรูพืช (Thailand Pesticide Alert Network ; Thai-PAN) ได้ช่วยให้พื้นที่เกษตรกรรมของประเทศไทยกลายเป็นดินแดนปลอดสารเคมีอันตรายหลายต่อหลายแห่ง อีกทั้งตลอดระยะเวลาเดียวกัน ไทยแพนก็ได้สร้างการเปลี่ยนแปลงเอาไว้อย่างมากให้กับสังคมไทย โดยเฉพาะการสร้างการยอมรับในการให้ความรู้และข้อมูลด้านสารเคมีอันตรายในผักผลไม้ ซึ่งติด popular tags ในเว็บไซต์ thaipan.org และมีการนำไปขยายผลต่อสู่ผู้บริโภค

นอกจากนี้ ยังมีรายงานผลกระทบสารเคมี ซึ่งเป็นฐานข้อมูลสำคัญในการขับเคลื่อนการยกเลิกการใช้สารที่เป็นอันตราย ที่ตอนนี้ถูกยกเลิกไปแล้วจำนวนมาก แม้จะยังมีอีกกว่า 250 ชนิด ที่ยังเข้าข่ายว่ามีอันตรายสูงตามหลักเกณฑ์สากลและยังอยู่ในการทำข้อมูลก็ตาม

ปรกชล อู๋ทรัพย์ ผู้ประสานงานไทยแพน เล่าเรื่องการทำงานของไทยแพนเกี่ยวกับสารตกค้างเอาไว้ว่า ปัจจุบัน ผู้คนเริ่มตื่นตัวเรื่องนี้มากขึ้น ขณะที่ในระดับนโยบายก็เริ่มมีทิศทางที่นำไปสู่เรื่องของเกษตรยั่งยืน ซึ่งเรื่องนี้คือความสำเร็จ เป้าหมายของไทยแพน คือ ถ้ามันเป็นสารอันตราย ก่อผลกระทบอย่างชัดเจน ประเทศต้นทางไม่ใช้แล้ว ก็ไม่ควรจำเป็นต้องใช้ เพราะประเทศไทยไม่ใช่ถังขยะ ประเทศควรจะมีสิทธิ์เลือกความปลอดภัยทางอาหาร ความปลอดภัยของเกษตรกร

ผลลัพธ์ความจริงจังของ Thai-PAN และการทำงานกันกับอีกหลายภาคี

การทำงานด้านข้อมูลอย่างเข้มข้นจริงจังของไทยแพนทำให้เห็นภาพการทำงานของกระทรวงสาธารณสุขที่ตื่นตัว มีการทำงานเชิงรุก รวมทั้งมีความช่วยเหลือทางวิชาการจากหลายหน่วยงาน แต่ถึงอย่างนั้น ภารกิจของไทยแพนก็ไม่ได้หยุดอยู่เพียงเท่านี้ ทว่ามีความพยายามผลักดันไปถึงโครงสร้างการกำกับสารเคมีในประเทศไทย เพื่อนำมาสู่ความปลอดภัยของผู้คนมากขึ้นด้วย

ปัจจุบัน การกำกับสารเคมีเกษตรอยู่ภายใต้ พ.ร.บ.วัตถุอันตราย ซึ่งดูแลวัตถุอันตราย 6 หน่วยงาน และใช้ร่วมกันกับกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงเกษตรฯ กระทรวงอุตสาหกรรม กรมธุรกิจพลังงาน การแก้กฎหมายจึงไม่ใช่เรื่องง่าย

การขับเคลื่อนกฎหมายที่จะเอื้อให้เกิดการปรับปรุงโครงสร้างการกำกับสารเคมีกำจัดศัตรูพืชทั้งระบบ ยังเป็นเรื่องที่ไทยแพนต้องเดินหน้าต่อ ด้วยเป้าหมายที่วางเอาไว้คือ การสร้างระบบเกษตรที่ยั่งยืนและอาหารสุขภาวะ ซึ่งการจะทำให้สำเร็จต้องไม่ลงมือแบบ ‘one man show’ แต่ต้องมีการทำงานร่วมกับหลายภาคส่วน

ด้วยเหตุนี้เอง ไทยแพนจึงทำงานร่วมกับอีกหลายภาคี ไม่ว่าจะเป็น กลุ่มนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยต่างๆ กรมควบคุมโรค กรมวิทยาศาสตร์ทางการแพทย์ เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก มูลนิธิชีววิถี มูลนิธิการจัดการความรู้และเครือข่ายโรงเรียนชาวนา มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค มูลนิธิบูรณะนิเวศ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย)

เป้าหมายในอนาคต และสิ่งที่ Thai-PAN อยากเห็น

สำหรับไทยแพนแล้ว ความมั่นคงทางอาหารจะเกิดขึ้นไม่ได้ ถ้าไม่ปลอดภัย สิ่งที่ไทยแพนอยากทำให้เกิดขึ้น คือ การสร้างความตระหนัก เกิดความเปลี่ยนแปลงเพื่อมาตรการความปลอดภัย และส่งเสริมให้เกิดพื้นที่ของเกษตรกรรมยั่งยืนมากขึ้น ดังนั้น ไทยแพนจึงทำงานกับเครือข่ายเกษตรเป็นหลัก

โดยพยายามสร้างรูปธรรม เช่น ทำงานกับเครือข่ายครัวใบโหนดที่สงขลา เพื่อจัดการระบบอาหารที่ปลอดภัยในโรงเรียน ซึ่งครัวใบโหนดพยายามทำงานกับโรงเรียน 45 โรงเรียนในอำเภอสิงหนคร โดยมีชุมชนเป็นคนผลิตอาหาร ซึ่งมีกองทุนเป็นกลุ่มออมทรัพย์คอยสนับสนุน

นอกจากนี้ จ.ยโสธร ก็เป็นพื้นที่ที่ขับเคลื่อนเรื่องธรรมนูญตำบล โดยร่วมกับเครือข่ายสมัชชาสุขภาพจังหวัด เพราะฉะนั้น ไทยแพนจะทำงานทั้งประเด็นสารเคมีและประเด็นอื่นๆ ด้วย

อย่างไรก็แล้วแต่ เป้าหมายใหญ่ที่ไทยแพนอยากจะไปให้ถึงนั้น ยังคงเป็นการสร้างระบบเกษตรกรรมที่ยั่งยืน และมีอาหารที่ปลอดภัยต่อผู้คน ซึ่งไทยแพนมองว่า นี่คือหัวใจหนึ่งในความหมายของความมั่นคงทางอาหารนั่นเอง